Fama o velikom broju osoba starijih od 100 godina upisanih u birački spisak ovih dana ne jenjava, a razlog leži u bizarnoj nelogičnosti prema kojoj se za samo četiri godine ta brojka vrtoglavo uvećala za više od 1.100 ljudi, iako je, poređenja radi, Srbija između 2011. i 2022. za čitavu deceniju dobila svega 24 nova stogodišnjaka.
Piše: Una Miletić/Danas
Naime, prema podacima iz 2022. godine, broj osoba starijih od 100 godina iznosio je 194, dok ove godine, prema podacima koje je iznela ministarka državne uprave i lokalne samouprave Snežana Paunović, taj broj beleži nagli skok – 1.343 osobe.
Kako je to moguće, upitali smo profesora Fakulteta organizacionih nauka i bivšeg direktora Republičkog zavoda za statistiku, Dragana Vukmirovića.
Prema njegovim rečima, već na prvi pogled, uočeni nesklad između broja stogodišnjaka prema popisima stanovništva i biračkog spiska deluje izrazito nelogično, ali postoji nekoliko statističkih i administrativnih objašnjenja koja mogu doprineti ovakvoj situaciji, pojašnjava.
Pre svega, kaže profesor, važno je razumeti da popis stanovništva i birački spisak nisu metodološki uporedivi izvori podataka.
„Popis predstavlja „presek stanja“ u određenom trenutku (uobičajeno na svakih 10 godina) i zasniva se na faktičkom prisustvu stanovništva, dok birački spisak predstavlja administrativnu bazu podataka koja se kontinuirano ažurira i zavisi od više registara (matične knjige, evidencije prebivališta i državljanstva, koje vode različiti državni organi). Upravo zbog toga, birački spisak je podložan kašnjenjima u ažuriranju, naročito u slučajevima smrti lica u inostranstvu ili kada podaci nisu pravovremeno sinhronizovani između institucija“, pojašnjava profesor Vukmirović.
Drugo, dodaje on, broj od više od 1.300 osoba starijih od 100 godina u biračkom spisku ne mora značiti da se radi o stvarno živim osobama.
„Verovatnije je da ukazuje na akumulaciju neažuriranih zapisa tokom vremena. U statistici je poznat fenomen tzv. „administrativnog zaostajanja“ (data lag), gde sistemi evidencije kasne za realnim demografskim promenama, posebno u složenim registarskim sistemima“, pojašnjava Vukmirović.
Treće, kaže profesor, treba uzeti u obzir razliku između rezidentnog stanovništva (koje obuhvata popis) i ukupnog broja upisanih birača, koji može uključivati i državljane koji ne žive u zemlji, što dodatno otežava direktno poređenje.
„Kada se sve uzme u obzir, ovakav skok u broju stogodišnjaka u kratkom vremenskom periodu nije demografski realističan. Mnogo je verovatnije da je reč o kombinaciji neažuriranih podataka, administrativnih kašnjenja i metodoloških razlika između izvora“, ukazuje profesor Vukmirović za Danas.
On podvlači da ovakvi nalazi ukazuju na potrebu za unapređenjem razmene podataka između institucija i redovnijim ažuriranjem biračkog spiska, kako bi se obezbedila veća tačnost i poverenje javnosti u zvanične evidencije.
Oglasio se i Zavod za statistiku
„Republički zavod za statistiku kaže za Danas da je više puta informisao javnost i medije o metodološkim razlikama između broja stanovnika u popisu stanovništva i broja birača u biračkim spiskovima. Prema njihovim rečima, radi se o dva suštinski različita podatka, jer:
– Popis se bavi konceptom uobičajenog (prisutnog) stanovništava
– Birački spisak obuhvata sve one koji imaju biračko pravo u Srbiji, a to su svi punoletni državljani – bez obzira na to da li su prisutni u državi.
„Jednostavnije rečeno, prema rezultatima Popisa 2022, naši građani koji žive u inostranstvu nisu uključeni u stanovništvo Republike Srbije. S druge strane, ti isti građani su upisani u birački spisak jer imaju neotuđivo biračko pravo (bez obzira na to da li jesu ili nisu prisutni u zemlji)“, pojašnjavaju iz Republičkog zavoda za statistiku.
Naime, kako ističu, prema metodologiji popisa, a u skladu sa međunarodnim preporukama (UN, Eurostat, UNECE), u broj stanovnika jedne države ne uključuju se lica koja su odsutna iz zemlje godinu dana ili duže, tj. lica koja žive u inostranstvu. Ta lica se popisuju u državama u kojima žive i uključuju se u uobičajeno stanovništvo tih država.
„Sve zemlje u popisu za iskazivanje ukupnog broja stanovnika primenjuju iste definicije, a sve u cilju da se dobiju što realniji podaci o broju stanovnika svake zemlje i da se izbegne višestruko obuhvatanje pojedinih kontingenata stanovništva“, ukazuje Republički zavod za statistiku.
Podatke iz Popisa 2022, kao i podatke o procenjenom broju stanovnika možete pogledati/preuzeti na veb-sajtu RZS-a.
Podsetimo, Komisija za reviziju, verifikaciju i kontrolu tačnosti i ažuriranja biračkog spiska pozvala je građane da na veb prezentaciji Komisije provere svoje podatke i da prijave nepravilnosti ukoliko ih uoče, dodavši da će svi navodi biti pažljivo razmotreni i korišćeni kao važan izvor informacija u daljem radu Komisije.
Na veb-prezentaciji Komisije (www.komisijazarevizijujbs.gov.rs) dostupan je formular za primedbe građana u vezi sa pitanjima koja su u nadležnosti Komisije, čime je građanima omogućeno da direktno doprinesu identifikaciji i otklanjanju potencijalnih problema i nepravilnosti u Jedinstvenom biračkom spisku.