Kamenolom u Kleku postoji više od deset godina. Iskopine su sve veće, a kamena je sve manje. Iz firme čije smo građevinske mašine zaticali na ovom prostoru kažu da “čekaju rješenje o koncesiji” dok istovremeno dobijaju tendere opštine. Građani čekaju odgovore na pitanja: imaju li sve potrebne dozvole i da li neko godinama koristi javno dobro?
Piše: Sanja Vasković/Spin.info
Ukoliko krenete putem od naselja Tilava, u opštini Istočno Novo Sarajevo, prema Kleku i dalje ka Jahorini, tu, u srcu prirode, dočekaće vas velike kamene iskopine.
Ono što liči na kamenolom godinama postoji na ovom mjestu. Vremenom, iskopine su postajale dublje, a kamena, pa i šume, je sve manje.
Ovaj prostor nije ograđen, niti postoje bilo kakve naznake da je riječ o zakonskoj eksploataciji sirovine.
Većina mještana sa kojim smo razgovarali potvrdili je da je kamenolom aktivan, da mašine rade, kamioni voze, ali ko radi, po čijem nalogu i da li ima dozvole, ne znaju.
“Ovo što rade u kamenolomu je zločin. Toliki su oblaci prašine da je jezivo”, samo je jedna od poruka koje smo dobijali od naših sugrađana.
I naši novinari mjesecima su pratili stanje na terenu.
Na licu mjesta zaticali smo građevinske mašine.
Na njima je stajala oznaka firme “ISKOP” Istočno Novo Sarajevo.
Jasno je bilo da su iskopavanja u toku.
Međutim, na području ove opštine ne postoji nijedna izdata koncesija za ekspolataciju kamena.
Pomenuta firma ima dozvolu samo za detaljna geološka istraživanja.
Potvrdili su ovo za SPIN info iz Ministarstva energetike i rudarstva Republike Srpske.
“Po okončanju geoloških istraživanja steći će se uslovi za eventualno pokretanje postupka za dodjelu koncesije”,kažu iz Ministarstva.
No, šta to u znači u praksi.
To znači da nije dozvoljeno vršiti komercijalnu eksploataciju ležišta, odnosno prodavati kamen.
Dozvoljeno je samo uzimanje ograničenih količina mineralne sirovine zbog ispitivanja kvaliteta i tehnoloških svojstava.
Prema gruboj procjeni, za istraživanja bi u ovom slučaju bilo dovoljno oko dvadesetak kamiona sirovine.
Nakon geoloških istraživanja slijedi izrada elaborata i studije, odnosno prikupljanje dozvola koje su uslov za podnošenje zahtjeva za koncesiju.
Zemljište na kojem je kamenolom u vlasništvu je Republike Srpske.
U pitanju je šuma, pete klase.
Vlasnik firme tvrdi da je sve legalno
Od vlasnika firme “ISKOP” Petra Maunage nismo dobili jasne odgovore o radovima njegove firme na kamenolomu u Kleku.
Tvrdi da je sve legalno, da se na kamenolomu samo melje pijesak. Maunaga dodaje da čekaju koncesiju, te da su nas iz ministarstva pogrešno obavijestili.
SPIN Info: “Vi tvrdite da je legalno?”
ISKOP: “Sve je legalno, ja tvrdim”.
SPIN Info: “ Kada ste dobili odobrenje za prva geološka istraživanja?”
ISKOP: “ Prije šest mjeseci, ja mislim”.
SPIN info: “Ima više tom kamenolomu…”
ISKOP: “Ne znam ja šta ima više, bilo je njih koji su uzimali materijal i to… šta ja znam”.
SPIN Info: “ Zanima me na osnovu čega vršite tu eksploataciju?”
ISKOP: “Pa eto, na osnovu toga. Nazovi ministarstvo i sve će ti oni objasniti. Ajde zdravo.”
Za svaki projekat nadležno ministarstvo određuje istražni rok koji je definisan rješenjem o odobrenju istraživanja. Taj rok može biti produžen ukoliko nosilac istraživanja ispuni zakonom propisane uslove.
U praksi to znači da istraživanja na jednom lokalitetu mogu trajati više godina.
Istovremeno, zakon predviđa mogućnost ukidanja odobrenja prije isteka roka ukoliko se radovi ne izvode u skladu sa odobrenim projektom ili zakonskim obavezama.
Za postojanje kamenoloma u Kleku skoro svi građani Istočnog Sarajeva znaju, godinama.
Pričaju, ali ne javno.
Berbić: Utvrditi da li se radovi izvode u skladu sa propisima o zaštiti životne sredine
Iskustva sa terena i brojni slučajevi na koje ukazuju građani, aktivisti i dio stručne javnosti sugerišu da se sve češće dešavaju situacije u kojim se dozvole za detaljna geološka istraživanja zloupotrebljavaju u svrhu komercijalne eksploatacije sirovina.
“Posebno je prostor za moguće zloupotrebe otvoren nakon izmjena i dopuna Zakona o geološkim istraživanjima Republike Srpske, kojima su značajno povećane količine mineralne sirovine koje se mogu izuzimati tokom istraživanja. Još prilikom usvajanja tih izmjena upozoravano je da bi takva rješenja mogla omogućiti faktičku eksploataciju pod okriljem istražnih radova, bez prolaska kroz proceduru dodjele koncesije i svih pratećih kontrolnih mehanizama”, kaže za SPIN info Azra Berbić, aktivistkinja Fondacije “ACT”.
Dodaje i to da, nakon izmjena zakona, tokom istraživanja moguće je izuzeti do 2.000 tona metaličnih mineralnih sirovina i do 500 tona nemetaličnih mineralnih sirovina što predstavlja značajno povećanje u odnosu na ranija zakonska rješenja.
“ Upravo zbog toga dio stručne javnosti upozorava da se pod okriljem istraživanja mogu izuzimati znatne količine mineralne sirovine prije nego što se pokrene formalni postupak za dobijanje dozvole za eksploataciju i koncesije”, navodi Berbić.
Od jednog od starosjedilaca naselja Klek saznali smo da se na oko 700 m vazdušne linije nalazi i izvor Tilave.
Prema riječima Berbić, riječ je o dodatnom razlogu za zabrinutost.
Smatra da bi nadležne institucije trebale utvrditi da li postoje rizici po vodna dobra i da li se svi radovi izvode u skladu sa propisanim uslovima zaštite životne sredine.
“ U konačnici, odgovorno upravljanje prirodnim resursima podrazumijeva da javni interes, zaštita životne sredine i poštovanje zakona budu ispred pojedinačnih ekonomskih interesa”, zaključuje Berbić.
Poslovi i nagrade, kamenolom i Dečanska
Firma “ISKOP” postoji preko dvadeset godina.
Godine 2007. počinju saradnju sa javnim institucijama, uglavnom opštinama Istočna ilidža i Istočno Novo Sarajevo.
Intenzivna saradnja sa Opštinom Istočno Novo Sarajevo počinje u vrijeme mandata bivšeg načelnika, a sadašnjeg gradonačelnika Ljubiše Ćosića.
Prvi veliki posao kreće izgradnjom jedne od glavnih ulica u ovoj opštini, odnosno Dečanske. Ugovor je potpisan 2018. godine.
Za ovaj posao plaćeno im je 1.155.321 KM sa uračunatim porezom.
“ Rok za izvođenje radova je 135 dana od dana uvođenja izvođača u posao” pisalo je u Obavještenju o javnoj nabavci.
Mart je, 2020. Dečanska ulica još uvijek nije bila izgrađena. Štaviše, od Opštine su dobili novac za dodatne radove.
Cifra je iznosila 214.204 KM sa porezom.
Konačno, polovinom avgusta 2020. uz brojne zvanice i presijecanje crvene vrpce svečano je otvorena Dečanska ulica u Istočnom Novom Sarajevu. Dva mjeseca kasnije , Ljubiša Ćosić je izabran za gradonačelnika Istočnog Sarajeva.
Dolaskom Jovana Katića na mjesto novog načelnika Opštine ova firma dobija sve više poslova. Uslijedilo je asfaltiranje ulica i parkinga tokom 2022. i 2023. godine.
Godine 2024. dobijaju, zajedno sa “DEMUSom” posao izgradnje saobraćajnice Uzdojnice- I dionica.
Ugovorena vrijednost radova je 348.827 KM sa PDV-om.
Bili su jedina ponuđač.
Saobraćajnica nije završena u navedenom roku pa “ISKOP” dobija novac za dodatne radove iduće godine, odnosno 2025. Iz budžeta Opštine izdvojeno je dodatnih 64.311 KM sa PDV-om za ovu saobraćajnicu.
Zanimljivo j da je firma “ISKOP” registrovana upravo u navedenoj ulici, odnosno sjedište firme je u Uzdojnicama.
Prošle godine za Dan i krsnu slavu opštine Istočno Novo Sarajevo firmi “ISKOP”, između ostalih, uručena je plaketa za doprinos razvoju i unapređenju opštine.